Salgın Hastalıklar Tarihi

AnasayfaTARİH

Salgın Hastalıklar Tarihi

Dünya Tarihinde Yaşanmış Ölümcül Salgın Hastalıklar

Bu yazımızda dünden bugüne insanlık tarihinde yaşanmış ve milyonlarca insanın ölümüyle sonuçlanmış salgın hastalıkları okuyacak, bu salgınlar hakkında önemli bilgiler öğreneceksiniz.

İLK TÜRK DEVLETLERİ
İSLAM TARİHİ
İlk Türk İslam Devletleri

1) Antoninus (Galen) salgını

Adını Büyük Roma İmparatorluğunda yaşayan Yunan asıllı bir doktorun isminden alan salgın MS 165-180 yılları arasında Büyük Roma İmparatorluğunda görülmüştür.

Salgın doğu seferlerinden dönen Roma askerleri tarafından ülkeye getirilmiş ve günde 2 bin kişinin ölümüne neden olmuştur.Araştırmacılar yaşanan salgının çiçek ya da kızamık hastalığı olduğundan şüphelenmiş olsalar da gerçek sebebi hala belirsizliğini korumaktadır. Romalı bir tarihçi olan Dio Cassius’a göre salgın Roma’da günde 2000 kişinin ölmesine sebep olmuştur, bu sayı salgından etkilenenlerin çeyreği kadardı (%25 öldürme oranı).

Antoninus salgını Roma İmparatoru Lucius Verus’un hayatını kaybetmesine sebep olurken, salgından dolayı ölen kişi sayısının toplamda 5 milyona ulaştığı  tahmin edilmektedir (İmparatorluk nüfusunun %30’u).

 

2) Jüstinyen Vebası

541 yılında  Bizans İmparatorluğu, ama özellikle başkenti Konstantinopolis’i, Sasani İmparatorluğu, Akdeniz etrafında bulunan liman şehirlerini etkilemiştir.

İnsan vücudunun herhangi bir noktasına konup ısırarak veba mikrobunu aktaran böcekler hastalığı bulaştırdıkları kişilerin birkaç gün içerisinde ölmesine neden oldu. Bir hafta içinde veba Konstantinopolis’ de hızla yayıldı ve ölümler başladı. Sarayın çevresi askeri birliklerce karantinaya alındıysa da  başlangıçta günde birkaç yüz olan ölü sayısı, kısa süre sonra binlere ulaştı. Mezar yerleri dolunca, ölüler denize atılmaya başlandı. Tarihteki en büyük veba salgınlarından biridir, ilk salgında yaklaşık 25 milyon sonra gelen iki yüzyıl boyunca tekrarlarında 50 milyon kişi ölmüştür.

 

 

3) Kara Veba (Kara Ölüm)

1351 yılları arasında Avrupa’da görülmüş ve büyük bir yıkıma yol açan salgın hastalıktır. Asya’nın güney batısında başlayarak 1340’lı yılların sonlarında Avrupa’ya ulaşmıştır. Salgına Yersinia pestis adı verilen bir bakterinin yol açtığı düşünülmektedir.

14.yüzyılda bu salgına “Büyük Ölüm” adı verilse de, daha sonraki yıllarda “Kara Ölüm” olarak adlandırılmıştır. Bunun sebebi de, genel inanca göre, bu hastalık sonucunda deri altı kanamalar yüzünden derinin siyaha dönmesidir.

Kara Veba salgınının tam sayısı bilinmemekle birlikte 75 ila 200 milyon arasında insanı öldürdüğü tahmin edilmektedir.(Avrupa nüfusunun %30 ila %60’ ı).

Kara Veba Salgını, toplumda tanrının ve kilisenin sorgulanmasına neden olmuş bu da Rönesans ve Reform hareketlerinin başlamasında etkili olmuştur.

4. Cocoliztli salgınları

 

16.Yüzyılda günümüz Meksika bölgede görülen birkaç farklı hastalığın aynı dönemde oluşmasıyla yaşanmış salgın hastalıklara ‘cocoliztli salgınları’ adı verilmiştir.

Bugün yapılan incelemeler sonucunda Tifo benzeri bir bağırsak bakterisi olan Salmonella’dan ( Balıklarda bulunur) kaynaklandığı düşünülen bu salgında 15 milyon insanın yaşamını yitirdiği bilinmektedir.

5.Kolera salgını

 

İnsanlık tarihi boyunca yedi büyük kolera salgını yaşamıştır. Ancak bunların içinde en ölümcül olan 1852-1860 yılları arasında yaşanan 3. Kolera salgınıdır.

Vibrio cholerae adlı bakteriyle bağırsak enfeksiyonuna neden olan bu hastalığın içme sularının kirliliğinden kaynaklandığı bilinmektedir. Uzun yıllar Hindular dışkı ve atıklarını Ganj Nerhrine dökmüşler aynı zamanda içme ve pişirme için de bu nehrin suyunu kullanmışlardır. Hindular tarafından kutsal sayılan Ganj Nehrinde yıkanmakta kutsal sayıldığından milyonlarca Hindu bu nedenlerle Ganj nehrinden hastalık kapmıştır. 19.yy’da yaşanan büyük salgın ile kolera tüm Hindistan’a oradan Afganistan’a ve Rusya’ya yayıldı. Resmi kayıtlara göre sadece Rusya’da bile 1 milyon insanın ölümüne neden olan salgın oradan Avrupa’ya ve Afrika’ya son olarak da Amerika’ya yayılmıştır.

Yedi kolera salgınında toplamda ölen insan sayısı tam olarak bilinmemektedir ancak milyonlarca insanın bu salgınlar sonucu öldüğünü söylesek yalan olmaz.

6. Üçüncü Veba salgını

İlk olarak 1855-1859 yılları arasında Çin’in Yunnan bölgesinde ortaya çıkmış ve ardından dünyaya yayılmıştır.

Çin ve Hindistan’da 12 milyon insanın ölümüne sebebiyet veren bu vebaya Jüstinyen Vebası ve Avrupa’nın Kara Vebası ardından ‘Üçüncü Veba’ denildi. Etkileri bir asır süren bu Salgın hastalık  ‘Modern Veba’ olarak da adlandırılmıştır.

Uzak Doğu’ dan fareler aracılığıyla Amerika Kıtasına kadar ulaşan Üçüncü Veba bu kıtada da insan ölümlerinin yaşanmasına neden oldu.

7.Tifüs salgını (Lekeli Humma)

Bitlerin taşıdığı riketsia provazeki mikrobunun insanlara bulaşmasıyla gelişen bulaşıcı hastalıktır.

1914 – 1918 yılları arasında 1. Dünya Savaşı’nın da etkisiyle Avrupa ve Asya Kıtalarında yayılarak 25 milyon kişinin hastalanmasına neden oldu. Sovyetler Birliği’nde 3 milyona yakın insan Tifüs Salgını nedeniyle yaşamını yitirdi.

Tifüs Salgını’nın Başlıca tedavi yöntemi antibiyotiklerdir. Hastalık bulaşan kişinin yüksek kalorili ve vitaminli sıvı besinlerle beslenmesi gerekir. Bunların dışında hastadaki gelişmelere göre değişen tedaviler uygulanır. Aslında hastalığın birincil tedavisi temizliğe dikkat etmektir.

8. İspanyol Gribi

Birinci Dünya Savaşı’nın son aylarında H1N1 influenza virüsünün yayılmasıyla ortaya çıkmıştır.

1918 yazında, virüs dar alanlarda yaşayan askeri birimler arasında yayıldı. Savaş sona erdiğinde ise hayatta kalan virüs taşıyıcıları eve geri döndü, virüs kalabalık kutlamalarda yeni kurbanlarını buldu ve siviller de hasta oldu.Bu virüsü diğerlerinden ayıran şey saldırdığı bünyenin bağışıklık sistemi ne kadar güçlüyse ateşin de o kadar yüksek meydana gelmesiydi bu nedenle 25-34 yaş grubunda hasta sayısı çoktu. En çok da hamile kadınlar virüsten kötü etkilendi.

İspanyol gribi salgınında 500 milyon kişi hastalandı ve 40 milyon ila 70 milyon arasında insan öldü. 1918 sonbaharında başlayan bu salgında kaybedilen insan sayısı 1. Dünya savaşında kaybedilenlerden çok daha fazlaydı.

9)Asya Gribi

 

1957 yılında Çin’de Influenza A virüsü alt tipi H2N2 ortaya çıktı. Virüs ilk olarak Şubat 1957’de Singapur’da, Nisan 1957’de Hong Kong’da ve aynı yılın yaz aylarında Amerika Birleşik Devletleri’ndeki kıyı kentlerinde görülmüştü.  Pandemiye dönüşen hastalık Dünya çapında 116 bini ABD’de toplam 1.1 milyon kişinin yaşamını yitirmesine neden oldu.

Bu virüsün ördeklerden mutasyona uğrayarak insanlara geçen bir hastalık olduğu düşünülmektedir. Bu virüsün etkisi diğer salgınlara göre daha düşük seyrederken, 10 yıl sonra tamamen ortadan kalktı.

10) HIV (AIDS) virüsü

AIDS zoonoz bir enfeksiyondur. İnsanlar ve aşağı omurgalı hayvanlarda görülür.

AIDS’in muhtemelen 20. yüzyılın ilk yarısında, maymunların etleri için avlanması ve doğranması sırasında insanlara bulaştığı düşünülmektedir. İlk örneği 1959’da Kongo’da görülen hastalığın ilk teşhisinin konulması 1980’li yılları bulmuştur. Resmi verilere göre  1981-2008 yılları arasında, 20 milyon kişi HIV Virüsü nedeniyle hayatını kaybetti.

AIDS’in  kesin tedavisi günümüzde hala bulunamamıştır.Hastalıktan korunmanın tek yolu sadece önlem almaktır. Hastalığa yakalanan kişiler ömür boyu ilaç tedavisi kullanmak zorundadırlar.

11) Ebola Virüsü

Ebola ilk olarak 1976 yılında Sudan’ın Nzara ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin Yambuku kentlerinde eş zamanlı 2 salgına yol açmıştır. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde görülen salgın Ebola Nehri yakınında bir köyde meydana geldiğinden hastalığa bu isim verilmiştir.

Ebola insanlara vahşi hayvanlardan geçer ve insandan insana bulaşır. Meyve Yarasaları Ebola Virüsünün doğal konağı olarak görülmektedir. Hastalığın insan ve hayvanlar için özel bir tedavisi bulunmamaktadır.

12) Domuz Gribi

Domuzlarda oluşan virüse çok benzediği için adına Domuz Gribi denmektedir.

Kümes hayvanları ve domuzlar ile yakın temasta çalışan kişiler, özellikle korumasız bir şekilde temasta bulunanlar, eğer hayvan insana bulaşabilen bir virüs taşıyorsa enfeksiyon kapma riski altındadır. Domuz Gribi, insandan insana bulaşabilecek şekilde yapısını değiştirebilmektedir. 2009 yılındaki domuz gribi vakalarının bu tip bir virüs tarafından oluştuğu belirtililmiştir.

Aşısı bulunmaktadır.

13) Koronavirüs COVID-19

 

Yeni Koronavirüs Hastalığı (COVID-19), ilk olarak Çin’in Vuhan Eyaleti’nde Aralık ayının sonlarında solunum yolu belirtileri (ateş, öksürük, nefes darlığı) gelişen bir grup hastada yapılan araştırmalar sonucunda 13 Ocak 2020’de tanımlanan bir virüstür.

Salgın başlangıçta bu bölgedeki deniz ürünleri ve hayvan pazarında bulunanlarda tespit edilmiştir. Daha sonra insandan insana bulaşarak Vuhan başta olmak üzere Hubei eyaletindeki diğer şehirlere ve Çin Halk Cumhuriyeti’nin diğer eyaletlerine ve diğer dünya ülkelerine yayılmıştır.

Koronavirüsler, hayvanlarda veya insanlarda hastalığa neden olabilecek büyük bir virüs ailesidir. İnsanlarda, birkaç koronavirüsün soğuk algınlığından Orta Doğu Solunum Sendromu (MERS) ve Şiddetli Akut Solunum Sendromu (SARS) gibi daha şiddetli hastalıklara kadar solunum yolu enfeksiyonlarına neden olduğu bilinmektedir. Yeni Koronavirüs Hastalığına SAR-CoV-2 virüsü neden olur.

SARS-CoV 2’nin de aralarında yer aldığı koronavirüs hastalıklarına karşı henüz herhangi bir aşı veya özel antiviral ilaç geliştirilmemiştir. Hastalığın kontrol edilmesinde semptomatik tedavi, izolasyon ve çeşitli deneysel uygulamalar yer alır. El yıkama, mesafe koyma ve yüze dokunmama koronaviral hastalıkların yayılmasını önlemek için önerilen önlemlerdendir.

 

YORUMLAR

WORDPRESS: 0
DISQUS: 0