İLK TÜRK DEVLETLERİ

AnasayfaTARİH

İLK TÜRK DEVLETLERİ

İlk Türk Devletleri; Bu yazımızda İlk Türk devlerinden bahsedeceğiz.

Oslamalı Devleti Toprak Sistemi
Osmanlı Devleti Merkez Teşkilatı
Coğrafi Keşifler

İLK TÜRK DEVLETLERİ

 

  • Türük kelimesinden gelen Türk adı; türeyen,çoğalan, töreli, miğfer ve güçlü, kuvvetli anlamlarına gelir.
  • Türklerin anayurdu ORTA ASYA’ dır.
  • Orta Asya’da sert karasal iklim görüldüğünden Türkler hayvancılık ile uğraşmışlar, hayvancılık da Türkleri yarı göçebe bir hayat yaşamaya zorlamıştır.
  • Türkler bazı nedenlerden dolayı anayurtlarından göç etmişlerdir. Bu nedenler;
  • Şiddetli kışlar ve kuraklık
  • Salgın hastalıklar
  • Otlak yetersizliği
  • Nüfus artışı
  • Boylar arası mücadeleler
  • Dış baskılar (Çin, Moğol vb.)
  • Kan davaları

olarak gösterilebilir.

  • Türklerin bu göçleri sonucunda;
  • Türkler Anadolu, Suriye, Orta Avrupa ve Sibirya bölgelerine yerleşmişlerdir.
  • Türkler farklı kültürleri etkilemişler, o kültürlerden etkilenmişlerdir.
  • Göç ettikleri bölgelerde Türkler devletler kurmuşlardır.
  • Türkler geniş alanlara yayıldıkları için Türk Tarihinin bir bütün olarak araştırılması zorlaşmıştır.

 

İSKİTLER (SAKALAR)

  • Tarihte bilinen İLK TÜRK TOPLULUĞU’dur
  • Yunan kaynaklarında İskit, iran kaynaklarında Saka olarak adlandırılmışlardır.
  • Bilinen en ünlü hükümdarı Alp ER Tunga’dır.
  • Alp Er Tunga, Firdevsi’nin Şehname adlı eserinde Efrasiyap adıyla geçmiştir.
  • Bozkırın kuyumcuları olarak nitelendirilmişleridir.

 

BÜYÜK (ASYA) HUN DEVLETİ (MÖ 4.yy-MS 216)

  • Orta Asya’da Ötügen merkezli olarak kurulmuşlardır.
  • Tarihte bilinen İLK TÜRK DEVLETİ
  • Bilinen ilk hükümdarı Teoman’dır.
  • En geniş sınırlarına Mete Han zamanında ulaşmışlardır.
  • Mete Han’ nın kurduğu devlet ve ordu teşkilatı (Onluk Sistem) daha sonra gelecek Türk devletleri ve diğer devletler tarafından örnek alınmıştır.
  • Hun devleti saldırılarına karşılık Çinliler Çin Seddi’ni yapmışlardır.
  • Çin baskıları sonucunda batıya göç eden Kuzey Hunları Kavimler göçüne neden olmuşlardır.

 

KAVİMLER GÖÇÜ (375)

  • Balamir önderliğinde Kuzey Hunları İtil Irmağı’ndan batıya doğru göç ederek Kavimler Göçünü başlatmışlardır.
  • Kuzey Hınlarının önünde tutanamayan barbar kavimler (Ostrogotlar, Vizigotlar, Germenler, Franklar, Süevler ve Vandallar) domino taşları gibi birbirlerini iterek Avrupa’nın batısına ve güneyine göç etmişlerdir.
  • Kavimler Göçü’nün Sonuçları;
  • Roma İmp. Doğu Roma ve Batı Roma (Bizans) olarak ikiye ayrılmış, Batı Roma 476’da yıkılmıştır.
  • Avrupa’da siyasi otorite boşluğundan dolayı Feodalite (Derebeylik) sistemi ortaya çıkmıştır.
  • Avrupa’nın bugünkü etnik yapısı ortaya çıkmıştır.
  • Hristiyanlık barbar kavimler arasında yayılmıştır.
  • Avrupa’da Skolastik Düşünce ortaya çıkmıştır.
  • Avrupa Hun Devleti kurulmuştur.
  • Eski Çağ sona ermiş, Orta Çağ başlamıştır.

 

AVRUPA HUN DEVLETİ (375-469)

  • Avrupa’ya göç eden Hunlar tarafından bugünkü Macaristan topraklarında kurulmuştur.
  • Kurucusu Balamir’dir.
  • Devlet en güçlü dönemini Attila zamanında yaşamıştır.
  • Attila Margos ve Anatolyos Antlaşmaları ile Bizans’ı vergiye bağlamıştır.
  • Devlet Attila’nın ölümünden sonra yıkılış sürecine girmiş, Orta Asya’dan göçlerin durmasıyla Hun Türkleri zamanla asimile olmuşlardır.

 

GÖKTÜRK DEVLETİ (552-659)

  • Kırgızları yenerek Ötügen merkezli olarak kurulmuşlardır.
  • Kurucusu Bumin Kağan’dır
  • Türk adını Siyasi ad olarak kullanan ilk devlettir.
  • Bumin Kağan İkili Teşkilat Sistemini uygulayarak ülkeyi kardeşi İstemi Yabgu ile birlikte yönetmiştir.
  • İstemi Yabgu İpek Yolu ticaretine hakim olmak için önce Sasaniler ile iş birliği yaparak Akhun Devletinin topraklarını paylaşmış daha sonra Sasanilere karşı Bizans ile iş birliği yapmıştır.
  • Bumin Kağan ve İstemi Yabgu’nun ölümünden sonra devlet zayıflayarak Çin hakimiyetine girmiştir.

 

KUTLUKLAR (II. GÖKTÜRK DEVLETİ) (682-744)

  • Göktürkler, Kuluk İlteriş Kağan liderliğinde Çin hakimiyetinden kurtularak II.Göktürk Devletini kurmuşlardır.
  • Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk zamanında devlet en güçlü dönemini yaşamıştır.
  • Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına Orhun Kitabeleri dikilmiştir.Bu abideler;Türk adının geçtiği ilk Türkçe metin olması, Türk devlet adamlarının millete hesap vermesi, devlet ve halkın görevlerinin karşılıklı belirtilmesi ve Türk kültürü hakkında bilgi vermesi bakımından önemli bir eserdir.
  • Devlet Uygurlar tarafından yıkılmıştır.

 

UYGUR DEVLETİ (744-840)

  • Uygurlar, Karluk ve Basmil Türk boylarının da yardımıyla Kutluk Devletini yıkarak kurulmuşlardır.
  • Başkentlerini Ötügen’den Karabalgasun’a taşımışlardır.
  • Uygurlar Çin’nin etkisiyle Maniheizm ve Budizm dinlerini benimsemişlerdir.
  • Bu dinlerin etkisiyle hayvancılık yerine tarım yapmaya başlamışlar ve böylelikle yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti olmuşlardır.
  • İlk kez büyük ve yerleşik mimari eserleri yapmışlardır.
  • Uygurlar benimsedikleri dinlerin etkisiyle siyasi ve askeri faliyetlerden çok kültürel faliyetlere önem vermişlerdir.
  • Kağıt ve matbaayı kullanan ilk Türk devletidir.
  • Devlet kırgız ve karluk boylarının ayaklanmalarını bastıramayarak yıkılmışlardır.

Not: 12.yy başlarında Moğol hakimiyetine giren Turfan Uygurları Moğolları kültürel olarak etkileyip onların Türkleşmelerinde etkili olmuşlardır.

 

OĞUZLAR

  • Oğuzların bir kısmı Karadeniz’in kuzeyinden Balkanlara gelmiş, burada Uz adını alarak Hristiyanlığı kabul etmişlerdir.
  • Güneye inen Oğuzlar ise İslamiyeti kabul ederek Büyük Selçuklu Devletini kurmuşlardır.
  • Dede Korkut Hikayeleri Oğuzlara aittir.

 

HAZARLAR

  • Başlangıçta Göktürk devleti hakimiyetinde yaşayan Hazarlar Göktürklerin yıkılmasıyla bağımsız olmuşlardır.
  • Yahudiler dışında Musevilik Dinini benimseyen tek Türk devletidir.
  • Halk arasında Hristiyanlık, İslamiyet, Zerdüşlük, Şamanizm inançları da yaygın olarak görülmektedir. Bu da Hazarlarda dini hoşgörünün geliştiğini göstermektedir. (Hazar Barış Çağı)
  • Müslümanlar ve Sasaniler ile mücadele eden Hazarlar Kiev Knezliği tarafından yıkılmışlardır.

 

TÜRGİŞLER (TÜRGEŞLER)

  • Göktürk Devletinin yıkılmasından sonra Balasagun merkezli olarak kurulmuşlardır.
  • Emeviler ile mücadele ederek Orta Asya’nın İslamlaşmasını engellemişlerdir.

  • Türk tarihinde ilk kez madeni parayı kullanmışlardır.
  • Uygurlar tarafından yıkılmışlardır.

 

AVARLAR

  • Göktürk Devletine yenildikten sonra Orta Avrupa’ya göç ederek burada Bayan Han Önderliğinde devlet kurmuşlardır.
  • Franklar ve Bizans Devleti ile mücadele etmişler bu devletleri vergiye bağlamışlardır.
  • İstanbul’u kuşatan ilk Türk Devletidir.
  • Hristiyanlığı kabul eden ilk Türk devleti olan Avarlar, zamanla Slavlar ile kaynaşarak asimile olmuşlardır.

 

MACARLAR

  • Ural bölgesinden Orta Avrupa’ya göç ederek burada devlet kurmuşlardır.
  • Slavların arasına girerek birleşmelerini engellemişlerdir.
  • Hristiyanlığı resmi din olarak kabul edip zamanla asimile olmuşlardır.

 

BULGARLAR

  • Tuna ve Volga nehirlerinin bulunduğu bölgeye göç ederek burada iki kola ayrılmışlardır.
  • Tuna Bulgarları Hristiyanlığı kabul ederek zamanla Slavlar arasında asimile olmuşlardır.
  • Volga (İdil) Bulgarları İslamiyeti kabul etmişler, bir dönem Avrupa’ da Türk-İslam kültürünün temsilcisi olmuşlardır.
  • İdil Bulgarları İslamiyeti kabul eden ilk Türk Devletidir.

 

KUMANLAR (KIPÇAKLAR)

  • Karadeniz’in kuzeyinde kurulan Kumanlar Rusların güneye inmelerini engellemişlerdir.
  • Rus Prenslikleri ile yaptıkları mücadeleler Rusların İgor Destanına konu olmuştur.
  • Türk dili tarihi açısından önemli bir eser olan Codex Cumanicus Kumanlara aittir.
  • Altın Orda Devletinin Türkleşmelerinde etkili olmuşlardır.
  • Eyyübi ve Memlük Devletlerinde orduda görev almışlardır.

 

PEÇENEKLER

  • Orta Asya’dan Avrupa’ya göç ederek Balkanlara yerleşmişlerdir.
  • Bizans ordusunda paralı asker olarak görev yapmışlar, Malazgirt savaşında Büyük Selçuklu Devleti tarafına geçerek savaşın kaderinde rol oynamışlardır.

 

KARLUKLAR

  • Talas Savaşında müslümanlar ile işbirliği yaparak Çinlilerin yenilmesinde rol oynamışlardır.
  • Topyekün İslamiyeti benimseyen ilk Türk Devletidir.

 

KIRGIZLAR

  • Uygurları yıktıktan sonra Ötügen bölgesinde devlet kurmuşlardır.
  • 1207 yılında Moğollar tarafından yıkılmışlardır.
  • Günümüzde bağımsız bir devletleri vardır.
  • En uzun destan olan Manas Destanı Kırgızlara aittir.

 

Sunumu Aşağıdaki Linkten indirebilirsiniz İNDİR

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

YORUMLAR

WORDPRESS: 1
DISQUS: 0